ỔN ĐỊNH KIỀM AO NUÔI (ALKALINITY) – GIẢI PHÁP GIẢM SỐC, GIẢM HAO HỤT

ỔN ĐỊNH KIỀM AO NUÔI (ALKALINITY) – GIẢI PHÁP GIẢM SỐC, GIẢM HAO HỤT

1. Kiềm (Alkalinity) – nền tảng ổn định của ao nuôi

Trong ao nuôi tôm cá, kiềm không chỉ là một chỉ số kỹ thuật mà là trụ cột giúp môi trường vận hành ổn định. Kiềm phản ánh khả năng đệm pH của nước; khi kiềm đủ và ổn định, pH ít dao động ngày–đêm, vi sinh hoạt động bền, tôm cá giảm stress. Ngược lại, kiềm thấp hoặc biến động khiến pH “nhảy múa”, kéo theo sốc môi trường, ăn kém, hao hụt tăng.

Thực tế sản xuất cho thấy nhiều ao “đủ thức ăn, đủ oxy” nhưng vẫn hao hụt, nguyên nhân gốc lại nằm ở kiềm không ổn định—đặc biệt vào mùa mưa, giai đoạn tảo biến động hoặc khi thay nước nhiều.

2. Kiềm là gì và vai trò cốt lõi trong ao nuôi

Kiềm là tổng các ion có khả năng trung hòa axit (chủ yếu HCO₃⁻, CO₃²⁻), quyết định khả năng chống biến động pH. Vai trò chính:

• Đệm pH: hạn chế pH tăng–giảm đột ngột do tảo quang hợp/hô hấp.

• Hỗ trợ vi sinh: vi sinh có lợi hoạt động hiệu quả khi pH ổn định.

• Giảm độc tính khí độc: NH₃ độc hơn ở pH cao; kiềm ổn định giúp kiểm soát rủi ro.

• Ổn định sinh lý tôm: giảm stress, hỗ trợ lột xác và tăng trưởng.

Ngưỡng tham khảo (tùy mô hình):

• Tôm thẻ: 80–140 mg CaCO₃/L

• Tôm sú: 90–160 mg CaCO₃/L
  (Quan trọng hơn con số là tính ổn định theo thời gian.)

3. Dấu hiệu ao nuôi đang thiếu hoặc biến động kiềm

• pH sáng–chiều chênh lệch lớn (>0,5–0,7): Khi kiềm thấp, khả năng đệm pH của nước kém, khiến pH tăng cao vào ban ngày do tảo quang hợp và giảm mạnh vào ban đêm. Sự dao động lớn này làm tôm cá bị stress liên tục, giảm ăn, chậm lớn và dễ nhiễm bệnh.

• Sau mưa: tôm nổi đầu nhẹ, bơi yếu, giảm ăn: Sau mưa lớn, kiềm trong ao thường giảm nhanh. Nếu không được bù kịp thời, tôm cá sẽ có biểu hiện nổi đầu nhẹ, bơi yếu, tập trung ven bờ hoặc góc ao – đây là dấu hiệu sốc môi trường điển hình do kiềm không ổn định.

• Tảo bùng–tàn thất thường, nước đổi màu nhanh: Ao thiếu kiềm thường rất khó giữ màu nước ổn định. Tảo dễ bùng phát rồi tàn nhanh, làm nước lúc xanh đậm, lúc nhạt màu hoặc đục, kéo theo sự biến động pH và khí độc.

• Hao hụt rải rác không rõ bệnh: Nhiều ao nuôi bị hao hụt từng ngày, không chết hàng loạt nhưng sản lượng giảm đáng kể. Nguyên nhân thường bị bỏ qua là do kiềm thấp kéo dài làm tôm cá suy yếu, giảm sức đề kháng.

• Tôm lột xác khó, phục hồi chậm:Kiềm không ổn định ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình trao đổi khoáng và hình thành vỏ mới, khiến tôm lột xác không đồng loạt, phục hồi chậm, dễ bị vi khuẩn tấn công.

Những biểu hiện này thường xuất hiện trước khi thấy bệnh, nên nếu xử lý sớm sẽ tiết kiệm chi phí và giảm rủi ro đáng kể.

4. Nguyên nhân khiến kiềm ao nuôi không ổn định

• Mưa lớn và nước mưa có tính axit
  Nước mưa thường có pH thấp, khi lượng mưa nhiều sẽ làm loãng khoáng trong ao, kéo kiềm giảm nhanh. Đặc biệt ở ao nông hoặc không có bờ cao, hiện tượng này xảy ra rất rõ rệt và dễ gây sốc cho tôm.

• Tảo phát triển mạnh rồi chết hàng loạt
  Khi tảo quang hợp mạnh, pH tăng cao vào ban ngày; ban đêm pH giảm sâu. Khi tảo tàn, quá trình phân hủy hữu cơ sẽ tiêu thụ kiềm và oxy, làm môi trường ao mất ổn định nghiêm trọng.

• Thay nước thường xuyên nhưng không kiểm soát kiềm nguồn
  Nhiều bà con thay nước để làm sạch ao nhưng không kiểm tra kiềm của nguồn nước cấp. Nếu nguồn nước có kiềm thấp, ao nuôi sẽ bị “kéo kiềm xuống” liên tục, gây dao động kéo dài.

• Bổ sung khoáng không theo quy trình
  Việc đánh khoáng theo cảm tính, không theo dõi chỉ số, hoặc dùng khoáng đơn lẻ sẽ khiến kiềm tăng – giảm thất thường, không tạo được sự ổn định bền vững cho ao nuôi.

5. Lợi ích khi ổn định kiềm đúng cách

5.1 Giảm sốc môi trường rõ rệt

pH ổn định giúp tôm không bị stress khi mưa, nắng gắt hay thay nước.

5.2 Giảm hao hụt, tăng tỷ lệ sống

Môi trường bền → vi sinh có lợi chiếm ưu thế → mầm bệnh khó bùng phát.

5.3 Ổn định màu nước, kiểm soát tảo

Kiềm phù hợp giúp tảo phát triển có kiểm soát, hạn chế bùng–tàn đột ngột.

5.4 Hỗ trợ tăng trưởng và lột xác

Kết hợp kiềm ổn định với khoáng đầy đủ giúp tôm lột xác đồng loạt, phục hồi nhanh.

6. Quy trình ổn định kiềm hiệu quả trong ao nuôi

Bước 1: Đo – theo dõi định kỳ

• Đo kiềm 2–3 ngày/lần (mùa mưa đo thường xuyên hơn).

• Ghi nhận pH sáng–chiều để đánh giá biên độ.

Bước 2: Bổ sung kiềm có kiểm soát

• Ưu tiên sản phẩm dễ hòa tan, nâng kiềm từ từ.

• Tránh nâng quá nhanh gây sốc (tăng nhỏ giọt theo ngày).

Bước 3: Kết hợp khoáng cân đối

• Duy trì Ca–Mg–K hợp lý để ổn định sinh lý và hỗ trợ lột xác.

Bước 4: Phối hợp vi sinh

• Vi sinh nước/đáy giúp tiêu thụ hữu cơ, giảm gánh nặng dao động pH–kiềm.

Bước 5: Điều chỉnh vận hành

• Sau mưa: tăng sục khí, bù kiềm sớm.

• Thay nước: kiểm tra kiềm nguồn trước khi cấp.

7. Sai lầm thường gặp cần tránh

• Chỉ xử lý khi ao đã bị sốc
  Nhiều bà con chỉ bù kiềm khi tôm đã nổi đầu, giảm ăn. Lúc này hiệu quả phục hồi chậm và rủi ro cao hơn rất nhiều so với việc duy trì ổn định từ đầu.

• Nâng kiềm quá nhanh trong một lần
  Việc đánh liều cao để nâng kiềm nhanh có thể khiến tôm cá bị sốc ngược, làm môi trường biến động mạnh hơn.

• Không theo dõi song song pH và kiềm
  Kiềm và pH có mối liên hệ chặt chẽ. Chỉ theo dõi một chỉ số sẽ không phản ánh đúng tình trạng thực tế của ao nuôi.

• Bỏ qua vai trò của vi sinh
  Chỉ bổ sung kiềm mà không xử lý hữu cơ, không dùng vi sinh sẽ khiến môi trường nhanh mất cân bằng trở lại.

Ổn định kiềm là chiến lược dài hạn, không phải xử lý tình huống. Duy trì kế hoạch đo–bù–phối hợp khoáng & vi sinh sẽ giúp ao nuôi ổn định xuyên suốt vụ, giảm sốc và hao hụt, tối ưu năng suất.

Thông tin liên hệ tư vấn & cung ứng giải pháp

CÔNG TY THÚ Y PHƯƠNG NAM
📍 KCN Tân Tạo, Quận Bình Tân, TP. Hồ Chí Minh
📞 0886 023 345 — ☎️ 0394 106 521
📧 hoanggiathinh39@gmail.com
🌐 https://phuongnamvet.com/